نارسایی کمبود آهن

کمبود آهن

آهن در حفظ بسیاری از عملکردهای بدن، از جمله تولید هموگلوبین، مولکولی در خون شما که اکسیژن را حمل می کند، بسیار مهم است. آهن همچنین برای حفظ سلامت سلول ها، پوست، مو و ناخن ها ضروری است.

آهن از غذایی که می خورید توسط سلول هایی که مجرای گوارشی را پوشانده اند جذب بدن می شود. بدن فقط بخش کوچکی از آهنی را که می‌خورید جذب می‌کند. سپس آهن وارد جریان خون می شود، جایی که پروتئینی به نام ترانسفرین به آن می چسبد و آهن را به کبد می رساند. آهن به صورت فریتین در کبد ذخیره می شود و در صورت نیاز آزاد می شود تا گلبول های قرمز جدید در مغز استخوان بسازد. هنگامی که گلبول های قرمز دیگر قادر به عملکرد نیستند (پس از حدود 120 روز گردش خون)، دوباره توسط طحال جذب می شوند. آهن حاصل از این سلول های قدیمی نیز می تواند توسط بدن بازیافت شود. 

آیا من در معرض خطر هستم؟

کمبود آهن به خصوص در بین زنان و افرادی که رژیم غذایی کم آهن دارند بسیار شایع است. گروه‌های زیر در معرض خطر کم‌خونی فقر آهن هستند:

  • زنانی که عادت ماهانه دارند، به خصوص اگر دوره های قاعدگی سنگین باشد
  • زنان  باردار یا شیرده یا کسانی که به تازگی زایمان کرده اند
  • افرادی که تحت عمل جراحی بزرگ یا ضربه های فیزیکی قرار گرفته اند
  • افراد مبتلا به بیماری های گوارشی مانند بیماری سلیاک (اسپرو)، بیماری های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون
  • افراد مبتلا به زخم معده
  • افرادی که تحت عمل های چاقی، به ویژه عمل های بای پس معده قرار گرفته اند
  • گیاهخواران، وگان ها و سایر افرادی که رژیم غذایی آنها حاوی غذاهای غنی از آهن نیست (آهن سبزیجات، حتی آنهایی که غنی از آهن هستند، به خوبی آهن گوشت، مرغ و ماهی جذب نمی شود).
  • کودکانی که بیش از 16 تا 24 اونس در روز شیر گاو می نوشند (شیر گاو نه تنها حاوی آهن کمی است، بلکه می تواند جذب آهن را کاهش داده و پوشش روده را تحریک کند و باعث از دست دادن خون مزمن شود).

سایر علل کمتر شایع کمبود آهن عبارتند از:

  • از دست دادن خون از دستگاه گوارش به دلیل ورم معده (التهاب معده)، مری (التهاب مری)، زخم معده یا روده، هموروئید، آنژیودیسپلازی (رگ‌های خونی نشت‌کننده شبیه به وریدهای واریسی در دستگاه گوارش) به عنوان دیورتیکولیت یا تومورهای مری، معده، روده کوچک یا کولون
  • از دست دادن خون ناشی از خونریزی مزمن بینی
  • از دست دادن خون از کلیه ها یا مثانه
  • اهدای خون مکرر
  • همولیز داخل عروقی، وضعیتی که در آن گلبول‌های قرمز خون در جریان خون شکسته می‌شوند و آهن آزاد می‌شود که سپس در ادرار از بین می‌رود. این مورد گاهی اوقات در افرادی که درگیر ورزش شدید، به ویژه دویدن هستند، رخ می دهدکه می تواند باعث آسیب به رگ های خونی کوچک در پا شود که به آن “هماچوری مارس” می گویند. همولیز داخل عروقی را می توان در شرایط دیگر از جمله دریچه های قلب آسیب دیده یا اختلالات نادر مانند ترومبوسیتوپنی پورپورای ترومبوتیک (TTP) یا همولیز داخل عروقی منتشر (DIC) مشاهده کرد.

علائم و نشانه های کم خونی فقر آهن چیست؟

کم خونی فقر آهن

علائم کم خونی فقر آهن مربوط به کاهش اکسیژن رسانی به کل بدن است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • رنگ پریدگی یا داشتن پوست زرد رنگ
  • خستگی غیر قابل توضیح یا کمبود انرژی
  • تنگی نفس یا درد قفسه سینه، به ویژه با فعالیت بالا
  • ضعف عمومی غیر قابل توضیح
  • ضربان قلب تند
  • کوبیدن یا “هوس زدن” در گوش
  • سردرد، به خصوص با فعالیت بالا
  • میل به یخ یا خاک رس – “پیکوفاژی”
  • ناخن های شکننده یا ریزش مو

کم خونی فقر آهن چگونه تشخیص داده می شود؟

کم خونی

کم خونی فقر آهن با آزمایش خون که باید شامل شمارش کامل خون (CBC) باشد ، تشخیص داده می شود  . ممکن است آزمایش‌های بیشتری برای ارزیابی سطوح فریتین سرم، آهن، ظرفیت کل اتصال به آهن و/یا ترانسفرین تجویز شود. در فردی که به دلیل کمبود آهن دچار کم خونی است، این آزمایشات معمولاً نتایج زیر را نشان می دهد:

اسمیر محیطی یا اسلاید خون ممکن است سلول های کوچک بیضی شکل با مراکز رنگ پریده را نشان دهد. در فقر شدید آهن،  شمارش سفید خون (WBC)  ممکن است کم و  تعداد پلاکت ها  بالا یا پایین باشد.

در صورت تشخیص کمبود آهن چه آزمایشات دیگری انجام می شود؟

پزشک شما تصمیم خواهد گرفت که آیا آزمایشات دیگری لازم است یا خیر. کمبود آهن در زنان قاعدگی و باردار، کودکان و سایر افراد با سابقه رژیم غذایی بیش از حد شیر گاو یا غذاهای حاوی آهن کم شایع است. با صحبت با پزشک در مورد رژیم غذایی و تاریخچه پزشکی خود، پزشک ممکن است اطلاعات کافی برای تعیین اینکه آیا آزمایشات اضافی مورد نیاز است یا خیر به دست آورد. در بیمارانی مانند مردان، زنان یائسه یا زنان جوان‌تر با کم خونی شدید، پزشک ممکن است آزمایش‌های اضافی را توصیه کند. این آزمایشات ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • آزمایش خون در مدفوع ( آزمایش خون مخفی مدفوع )
  • جستجوی ناهنجاری در دستگاه گوارش – آندوسکوپی فوقانی و تحتانی (نگاه کردن به معده، مری یا روده بزرگ با لوله)، انتروسکوپی کپسولی (بلع یک دوربین کوچک که از دستگاه گوارش عکس می گیرد)، تنقیه باریم، بلع باریم، یا بیوپسی روده کوچک
  • آزمایش ادرار برای خون یا هموگلوبین
  • در زنانی که از دست دادن خون قاعدگی غیرطبیعی یا افزایش یافته دارند، ارزیابی زنان که ممکن است شامل سونوگرافی لگن یا بیوپسی رحم باشد.

گاهی اوقات تشخیص علت کمبود آهن دشوار است، یا ممکن است پزشک شما نگران باشد که مشکلی غیر از کمبود آهن باعث کم خونی شود. اینها ممکن است شامل اختلالات خونی ارثی به نام تالاسمیسین باشد که گلبول‌های قرمز خون نیز کوچک و رنگ پریده به نظر می‌رسند، هموگلوبینوپاتی‌هایی مانند بیماری سلول داسی شکل (اما نه صفت سلول داسی به تنهایی)، یا سایر اختلالات خونی. افراد مبتلا به عفونت های مزمن یا شرایطی مانند نارسایی کلیه، بیماری های خودایمنی و اختلالات التهابی نیز ممکن است گلبول های قرمز کوچکی داشته باشند. هنگامی که علت کم خونی مشخص نیست، پزشک ممکن است شما را برای مشاوره و ارزیابی بیشتر به هماتولوژیست، یک متخصص پزشکی در اختلالات خونی ارجاع دهد.

چگونه کمبود آهن درمان می شود؟

کمبود آهن

حتی اگر بتوان علت کمبود آهن را شناسایی و درمان کرد، معمولاً مصرف مکمل های آهن (آهن بیشتر از مقداری که مولتی ویتامین می تواند تامین کند) تا رفع کمبود و تکمیل ذخایر آهن بدن ضروری است. در برخی موارد، اگر علت قابل شناسایی یا اصلاح نباشد، ممکن است بیمار مجبور به دریافت مکمل  آهن به طور مداوم باشد.

چندین راه برای افزایش مصرف آهن وجود دارد:

رژیم غذایی

  • گوشت: گوشت گاو، خوک یا بره، به ویژه گوشت های اندام مانند جگر
  • طیور: مرغ، بوقلمون و اردک به ویژه جگر و گوشت تیره
  • ماهی، به ویژه صدف، ساردین و آنچوی
  • اعضای سبز برگ از خانواده کلم از جمله کلم بروکلی، کلم پیچ، شلغم سبز و سبزی کلم
  • حبوبات، از جمله لوبیا لیما، نخود، لوبیا چیتی و نخود سیاه چشم
  • پاستا، غلات، برنج و غلات غنی شده با آهن

آهن دارویی

مقدار آهن مورد نیاز برای درمان بیماران مبتلا به کمبود آهن بیشتر از مقدار موجود در اکثر مکمل های مولتی ویتامین روزانه است. مقدار آهن تجویز شده توسط پزشک بر حسب میلی گرم خواهد بود. اکثر افراد مبتلا به کمبود آهن به 150-200 میلی گرم در روز آهن عنصری (2 تا 5 میلی گرم آهن به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز) نیاز دارند. از پزشک خود بپرسید که چند میلی گرم آهن در روز باید مصرف کنید. اگر ویتامین مصرف می کنید، برای اطمینان آنها را نزد پزشک ببرید.

شواهدی وجود ندارد که نشان دهد هر نوع نمک، مایع یا قرص آهن بهتر از سایرین است و میزان آهن عنصری با آماده سازی های مختلف متفاوت است. برای اطمینان از میزان آهن موجود در یک محصول، بسته بندی آن را بررسی کنید. علاوه بر آهن عنصری، محتوای نمک آهن (سولفات آهن، فومارات یا گلوکونات) نیز ممکن است بر روی بسته بندی درج شده باشد، که می تواند برای مصرف کنندگان گیج کننده باشد که بدانند برای دریافت دوز مناسب چند قرص یا چه مقدار مایع مصرف کنند. از آهن

آهن در روده کوچک (دئودنوم و قسمت اول ژژنوم) جذب می شود. این بدان معنی است که قرص های آهنی با پوشش روده ممکن است به خوبی کار نکنند. اگر آنتی اسید مصرف می کنید، باید قرص آهن را دو ساعت قبل یا چهار ساعت بعد از آنتی اسید مصرف کنید. ویتامین C (اسید اسکوربیک) جذب آهن را بهبود می بخشد و برخی از پزشکان توصیه می کنند که 250 میلی گرم ویتامین C را همراه با قرص آهن مصرف کنید.

عوارض جانبی احتمالی قرص آهن عبارتند از: ناراحتی شکمی، حالت تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست و مدفوع تیره.

آهن داخلی وریدی

در برخی موارد پزشک ممکن است آهن وریدی (IV) را توصیه کند. آهن وریدی ممکن است برای درمان کمبود آهن در بیمارانی که آهن را به خوبی در دستگاه گوارش جذب نمی کنند، بیمارانی که کمبود آهن شدید یا از دست دادن خون مزمن دارند، بیمارانی که اریتروپویتین مکمل دریافت می کنند، هورمونی که تولید خون را تحریک می کند، یا بیمارانی که نمی توانند آهن را جذب کنند، ضروری باشد. تحمل آهن خوراکی اگر به آهن IV نیاز دارید، ممکن است پزشک شما را به یک متخصص خون معرفی کند تا بر تزریق آهن نظارت کند. آهن IV در آماده سازی های مختلف وجود دارد:

  • دکستران آهن
  • ساکارز آهن
  • گلوکونات فریک

هنگام استفاده از آهن دکستران می توان دوزهای زیادی از آهن را در یک زمان تجویز کرد. ساکارز آهن و گلوکونات آهن نیاز به دوزهای مکرر دارند که طی چند هفته پخش شوند. برخی از بیماران ممکن است واکنش آلرژیک به آهن IV داشته باشند، بنابراین یک دوز آزمایشی ممکن است قبل از اولین انفوزیون تجویز شود. واکنش‌های آلرژیک با آهن دکستران شایع‌تر است و ممکن است نیاز به تغییر به یک داروی متفاوت داشته باشد. عوارض جانبی شدید غیر از واکنش های آلرژیک نادر است و شامل کهیر (کهیر)، خارش (خارش) و درد ماهیچه ها و مفاصل است.

انتقال خون

تزریق گلبول های قرمز   ممکن است به بیماران مبتلا به کم خونی شدید فقر آهن که به طور فعال خونریزی می کنند یا علائم قابل توجهی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ضعف دارند داده شود. تزریق برای جایگزینی گلبول های قرمز کمبود انجام می شود و کمبود آهن را به طور کامل اصلاح نمی کند. انتقال گلبول های قرمز فقط بهبود موقتی را به همراه خواهد داشت. مهم است که علت کم خونی خود را دریابید و علت و همچنین علائم را درمان کنید.

مدیر وب سایت
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دو × 5 =